AI đang tái định hình toàn bộ thị trường việc làm IT
Trong 12 tháng qua, nhiều doanh nghiệp đã phải điều chỉnh chiến lược nhân sự để thích nghi với một thực tế mới: AI không còn là một chủ đề thử nghiệm,....
AI đang làm thay đổi rất nhanh thị trường việc làm IT. Không chỉ tác động đến cách doanh nghiệp vận hành, công nghệ này còn đang viết lại yêu cầu tuyển dụng, lộ trình nghề nghiệp và cách các tổ chức phát triển năng lực đội ngũ.
Trong 12 tháng qua, nhiều doanh nghiệp đã phải điều chỉnh chiến lược nhân sự để thích nghi với một thực tế mới: AI không còn là một chủ đề thử nghiệm, mà đã trở thành một phần trong cách công việc được thực hiện mỗi ngày. Khi làn sóng cắt giảm nhân sự tiếp tục xuất hiện, các công ty không còn tuyển người theo kiểu “có càng nhiều càng tốt”, mà chuyển sang tuyển rất chọn lọc theo đúng nhóm kỹ năng cần để triển khai, vận hành, bảo vệ và khai thác AI hiệu quả hơn. Song song với đó là áp lực phải upskill nội bộ để lấp đầy những khoảng trống năng lực ngày càng rõ rệt.
Bước vào năm 2026, các nhóm kỹ năng được ưu tiên hàng đầu gồm: an ninh CNTT, tích hợp AI và machine learning, phân tích dữ liệu, governance và compliance, phát triển phần mềm, cũng như AI governance và ethics. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khoảng cách giữa những gì doanh nghiệp cần và những gì ứng viên thực sự có trên hồ sơ năng lực.
Tuyển dụng theo kỹ năng đang trở thành chuẩn mới
Một trong những thay đổi rõ nhất của thị trường là xu hướng skills-first hiring. Kinh nghiệm, bằng cấp hay bề dày hồ sơ vẫn còn giá trị, nhưng không còn là yếu tố quyết định duy nhất. Các IT leader ngày càng tuyển người dựa trên đúng nhóm kỹ năng tổ chức đang thiếu, thay vì chỉ dựa vào chức danh hay số năm kinh nghiệm.
Cách tiếp cận này cũng mở rộng nguồn ứng viên tiềm năng, đặc biệt với những người trước đây có thể bị loại sớm chỉ vì không đi theo con đường nghề nghiệp truyền thống. Dữ liệu từ Robert Half cho thấy 65% IT leader gặp khó khăn hơn trong việc tìm được nhân sự IT có kỹ năng phù hợp cho vị trí mở trong năm 2025 so với 2024. Đồng thời, 61% cho biết sẽ tăng biên chế nhân sự chính thức trong nửa đầu năm 2026, còn 55% dự kiến tăng tuyển dụng nhân sự hợp đồng hoặc tạm thời.
Những vai trò có tăng trưởng nhu cầu cao và ổn định trong năm qua bao gồm: AI/ML engineer, cybersecurity engineer, data analyst, data scientist, DevOps engineer, ERP business analyst, IT project manager, network/cloud engineer, software engineer và systems administrator.
Các khoảng trống kỹ năng nổi bật mà doanh nghiệp nhìn thấy hiện nay tập trung ở 5 nhóm chính:
AI và machine learning
IT operations và infrastructure
IT governance và compliance
Cloud architecture và operations
Data engineering và analytics
Nhu cầu kỹ năng AI tiếp tục tăng mạnh, nhưng trọng tâm đã thay đổi
Nhu cầu về kỹ năng AI vẫn tăng rất nhanh. Theo LinkedIn, các tin tuyển dụng yêu cầu AI literacy đang tăng hơn 70% theo năm, và AI agents là nhóm kỹ năng AI tăng nhanh nhất trong năm 2025. Đáng chú ý, kỹ năng AI không còn giới hạn trong khối công nghệ mà đang lan sang marketing, sales và design.
Những kỹ năng AI tăng mạnh trong năm qua còn bao gồm: Azure AI Studio, AI productivity, Spring AI, custom GPTs, prompt flow, LLMOps, AI strategy, OpenAI API và automated feature engineering.
Điều này phản ánh một dịch chuyển đáng chú ý so với giai đoạn 2023. Nếu trước đây doanh nghiệp ưu tiên các kỹ năng thiên về xây dựng mô hình như model training hay hyperparameter optimization, thì nay họ quan tâm nhiều hơn đến những người có khả năng ứng dụng AI vào công việc thực tế, tối ưu hiệu quả từ các công cụ AI, đồng thời vẫn biết cách phát triển và vận hành các giải pháp AI khi cần.
Nói cách khác, thị trường đang dịch chuyển từ chỗ “ai xây được AI” sang “ai giúp tổ chức dùng AI tạo ra giá trị”.
Khi AI làm nhiều việc hơn, kỹ năng con người lại trở nên đắt giá hơn
Một nghịch lý đang xuất hiện: AI càng mạnh, kỹ năng mềm càng trở nên quan trọng. Khi nhiều tác vụ kỹ thuật, lặp lại hoặc mang tính thao tác được AI hỗ trợ, doanh nghiệp lại càng cần những con người có khả năng đánh giá, định hướng và kiểm soát đầu ra để bảo đảm AI phục vụ đúng mục tiêu kinh doanh.
Theo Robert Half, các kỹ năng mà IT leader đánh giá cao nhất trong bối cảnh AI gồm:
Tư duy phản biện và giải quyết vấn đề
Khả năng thích nghi và học liên tục
Sáng tạo và đổi mới
Giao tiếp
Trí tuệ cảm xúc
Đây là tín hiệu quan trọng cho cả doanh nghiệp lẫn người đi làm: tương lai của việc làm IT không chỉ nằm ở việc biết dùng công cụ mới, mà còn nằm ở khả năng phối hợp giữa tư duy hệ thống, khả năng ra quyết định và năng lực làm việc với con người.
Lương công nghệ vẫn mạnh, đặc biệt ở các kỹ năng chuyên sâu
Mặc dù thị trường tuyển dụng có nhiều biến động, mức lương trong ngành công nghệ vẫn giữ sức hút. Robert Half dự báo mức tăng lương trung bình cho các vai trò IT trong năm 2026 là 1,6%. Trong đó, nhóm AI/ML engineer và data scientist có mức tăng nổi bật hơn, khoảng 4,1%. Nhóm phát triển phần mềm và ứng dụng tăng 2,3%, còn các vai trò tư vấn, enterprise systems, data engineering, analytics và reporting tăng khoảng 1,7%.
87% IT leader cho biết họ sẵn sàng trả lương cao hơn cho ứng viên có kỹ năng chuyên biệt. 52% nói rõ rằng họ có thể đàm phán mức lương khởi điểm cao hơn nếu vị trí đó phục vụ một nhu cầu kinh doanh trọng yếu.
Những nhóm kỹ năng mà doanh nghiệp sẵn sàng tăng lương nhiều hơn gồm:
AI, machine learning và data science
Cybersecurity
Cloud computing, cloud security và cloud architecture
Phát triển phần mềm và ứng dụng
Data analytics, business intelligence và reporting
Tuy nhiên, áp lực cũng không nhỏ. 69% IT leader lo ngại không theo kịp kỳ vọng lương của ứng viên. Vì vậy, ngoài lương, nhiều tổ chức đang phải bổ sung thêm benefits, perks và minh bạch hơn về mức lương ngay trong mô tả công việc.
RTO tiếp tục là điểm căng giữa doanh nghiệp và người lao động
Một biến số khác đang ảnh hưởng đến thị trường nhân tài là yêu cầu quay lại văn phòng. Báo cáo từ Ivanti cho thấy 64% chuyên gia IT cho biết họ đã chịu áp lực quay lại văn phòng trong 12 tháng qua, dù dưới hình thức bắt buộc hay “khuyến khích”.
Hai lý do phổ biến nhất mà doanh nghiệp đưa ra là tăng năng suất và củng cố văn hóa. Tuy nhiên, người lao động không hẳn đồng thuận. 56% cho rằng lý do an ninh mạng không đủ mạnh để biện minh cho chính sách RTO nghiêm ngặt. Trong khi đó, 82% nói họ làm việc ở nhà ít nhất hiệu quả ngang, thậm chí tốt hơn ở văn phòng.
Điều đáng lưu ý là người lao động có thể sẵn sàng quay lại văn phòng nếu được tăng lương, nhưng mức kỳ vọng không hề thấp. Trong số những người chấp nhận cân nhắc, 69% cho biết họ cần mức tăng ít nhất 10% mới thấy đủ hấp dẫn.
RTO cũng không tự động giải quyết bài toán gắn kết. Một tỷ lệ đáng kể nhân sự rơi vào trạng thái làm việc thiếu động lực nhưng vẫn ở lại, hoặc đến văn phòng chỉ để “được nhìn thấy là đang làm việc”, thay vì thực sự tạo ra năng suất cao hơn.
AI đang tái cấu trúc lại bản đồ nghề nghiệp IT
Bức tranh lớn hơn cho thấy AI không chỉ thay đổi từng công việc, mà đang tái cấu trúc cả thị trường lao động. Theo World Economic Forum, 60% nhà tuyển dụng kỳ vọng AI sẽ làm thay đổi doanh nghiệp của họ trước năm 2030. 63% xem khoảng trống kỹ năng là rào cản lớn nhất cho quá trình chuyển đổi, và 85% có kế hoạch ưu tiên upskilling lực lượng lao động.
Song song với đó, 70% doanh nghiệp dự kiến bổ sung kỹ năng bằng cách tuyển người mới, 40% có thể cắt giảm các vị trí có kỹ năng trở nên dư thừa, và 50% sẽ điều chuyển nhân sự từ các vai trò suy giảm sang các vai trò tăng trưởng.
Ở góc nhìn người lao động, AI cũng đang nhanh chóng đi vào công việc hằng ngày. Theo Indeed, 80% người được khảo sát cho biết họ tiết kiệm ít nhất một giờ làm việc mỗi ngày nhờ generative AI. Đồng thời, 37% chuyên gia công nghệ nói rằng vai trò của họ đã được định nghĩa lại hoặc tái cấu trúc trong hai năm qua vì gen AI.
Điều đó cho thấy một thực tế rõ ràng: AI không chỉ thay đổi công cụ làm việc, mà đang thay đổi chính cấu trúc vai trò trong tổ chức.
Hàm ý cho IT leader: Không chỉ tuyển người giỏi hơn, mà phải thiết kế lại cách phát triển năng lực
Ngày nay, bài toán nhân sự IT không còn đơn thuần là tuyển thêm người. Doanh nghiệp cần một chiến lược đồng thời trên ba mặt trận: tuyển đúng kỹ năng, đào tạo lại nhanh hơn và thiết kế lại vai trò để AI và con người bổ sung cho nhau.
Nhiều tổ chức đã bắt đầu triển khai các khóa học về prompt engineering, AI fundamentals và những kỹ năng ứng dụng AI trong công việc thực tế. Đây không chỉ là hoạt động đào tạo, mà là một phần của chiến lược bảo vệ hiệu quả đầu tư AI.
Nếu không đầu tư đúng vào upskilling, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng nhân viên dùng AI một cách cảm tính, tạo ra nhiều đầu việc sửa sai hơn là năng suất thực. Khi đó, AI không giúp tăng hiệu quả mà ngược lại còn làm gia tăng “workslop” — tức những đầu ra AI được tạo ra nhanh nhưng kém chất lượng, buộc người khác phải xử lý lại.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nào muốn tận dụng AI tốt hơn sẽ phải nhìn lại toàn bộ chiến lược nhân tài của mình. Không chỉ hỏi “chúng ta cần tuyển ai”, mà còn phải hỏi “chúng ta đang thiếu năng lực gì”, “vai trò nào cần được tái định nghĩa”, và “đội ngũ hiện tại cần học gì để không bị bỏ lại phía sau”.
3. Next Action
Đội ngũ IT của bạn hiện đang được tuyển và đánh giá chủ yếu theo bằng cấp, số năm kinh nghiệm hay theo các nhóm kỹ năng tạo ra giá trị thực cho tổ chức?
Trong 12 tháng qua, những vai trò nào trong tổ chức của bạn đã thực sự thay đổi vì AI, và mức độ thay đổi đó đã được phản ánh vào JD, KPI và kế hoạch phát triển nhân sự chưa?
Khoảng cách lớn nhất giữa năng lực đội ngũ hiện tại và các ưu tiên kinh doanh năm 2026 của bạn nằm ở AI, data, security, cloud hay governance?
Tổ chức của bạn đã có đủ năng lực mềm như tư duy phản biện, giao tiếp, thích nghi và ra quyết định để kiểm soát đầu ra AI, hay mới chỉ tập trung vào kỹ năng công cụ?
Bạn cần thiết kế lại 3 vai trò IT nào ngay từ bây giờ để AI không chỉ giúp tăng tốc công việc mà còn nâng chất lượng vận hành và ra quyết định?
Trong 90 ngày tới, bạn sẽ ưu tiên hành động nào trước: tuyển mới theo kỹ năng, tái đào tạo đội ngũ hiện có hay xây một khung năng lực mới cho các vai trò IT trong thời kỳ AI?
Tổng hợp và biên tập từ cio.com Thủy Đặng Managing Director| CIO Vietnam