Hơn 10 năm gắn bó với việc xây dựng và phát triển cộng đồng, mỗi khi ngồi lại, mình hỏi một thành viên: “Vì sao anh/chị/em chọn tham gia CIO Vietnam?”
Khoảng 90% câu trả lời mình nhận được luôn là: Networking. Learning. Và tìm kiếm cơ hội để phát triển sự nghiệp.
Đó đều là những nhu cầu rất thật, rất chính đáng. Nhưng càng đi lâu và đi sâu với nghề làm cộng đồng, mình lại càng thấm thía một điều:
Lý do đưa một người tham gia cộng đồng, chưa chắc đã là lý do họ ở lại cộng đồng từ 1 năm, 3 năm, 5 năm, hay cả một thập kỷ.
Thực tế bây giờ, chúng ta chẳng hề thiếu cơ hội để networking. Cũng chẳng hề thiếu nơi để học.
Từ Coursera, Udemy, LinkedIn cho đến YouTube; từ hàng tá khóa học ngắn hạn đến những tập báo cáo dày cộp của các hãng nghiên cứu, tư vấn hay nhà cung cấp giải pháp… Thông tin, kiến thức ở khắp mọi nơi và với sự bùng nổ của AI thì kiến thức, thông tin chưa bao giờ trở nên dễ dàng đến thế, nhưng khi đó chúng ta lại gặp một thách thức khác. Vậy chúng ta chọn hay quyết định điều gì?
Một cơ hội công việc có thể thúc đẩy ta chủ động kết nối với ai đó. Nhưng khi thông tin đã thừa mứa, một nhu cầu sâu hơn, bức thiết hơn bắt đầu lộ diện: nhu cầu được đối chiếu.
Đối chiếu điều mình đang trăn trở với người đã từng trả giá và đã bước qua.
Đối chiếu một quyết định triệu đô với kinh nghiệm thực tế của người trong cùng ngành.
Đối chiếu xem tổ chức của mình đang đi đến đâu so với thực tế bên ngoài.
Và đôi khi, đơn giản chỉ là cần một không gian đủ an tâm để nghe một người đồng đẳng nói: “Tôi cũng từng vấp phải đúng vấn đề này.”
Đó là lúc chúng ta cần thẳng thắn nhìn lại bản chất của từ “Community”.
Đông người chưa chắc đã là cộng đồng
Bây giờ, người ta dùng chữ “community” ngày càng trở nên phố biến.
Một group Facebook có vài chục nghìn tài khoản ảo. Một tệp khách hàng. Một danh bạ email lưu trữ hàng vạn liên hệ. Có một hội thảo vài trăm người ngồi kín ghế… tất cả đều được gắn mác “community”.
Nhưng đông người chưa bao giờ đồng nghĩa với việc đã có một cộng đồng:
Database cho biết mình đang lưu thông tin của ai.
Audience cho biết ai đang nghe mình nói.
Network cho biết mình có thể tiếp cận ai.
Còn Community chỉ thực sự có giá trị, thực sự sống khi giữa những con người ấy bắt đầu hình thành: một điểm chung đủ quan trọng, những mối quan hệ thực chất, sự tương tác hai chiều, niềm tin (trust) và dòng chảy giá trị được bồi đắp qua thời gian.
Chữ community vốn bắt rễ từ common — những điều được sẻ chia chung. Xưa kia, đó là một vùng đất, một ngôi làng. Ngày nay, cái chung ấy là chung nghề nghiệp, chung gánh nặng trách nhiệm, chung bài toán khó, hay chung khát vọng đưa công nghệ tạo ra giá trị thực cho doanh nghiệp.
Nhưng điểm chung mới chỉ là vạch xuất phát.
Một nghìn người làm công nghệ xếp cạnh nhau chưa tạo nên một cộng đồng. Một nghìn cái tên CIO nằm chung trong một file tính cũng chỉ là danh bạ. Nó chỉ trở thành cộng đồng khi có thêm sự gắn kết, đối thoại thực chất, sự an toàn tâm lý và quan trọng nhất: cảm giác mình thực sự thuộc về nơi này.
Nói một cách mộc mạc nhất sau nhiều năm làm việc cùng các anh chị em thành viên:
Cộng đồng là một hệ thống quan hệ giữa những con người có chung một mối bận tâm lớn, đủ tin cậy để học hỏi, nâng đỡ và cùng nhau tạo ra những giá trị mà nếu đứng một mình, từng cá nhân khó lòng làm được.
Network trả lời: “Tôi biết ai?” — Community trả lời: “Tôi thuộc về đâu?”
Đây là sự chuyển dịch mà mình nhìn thấy rõ nhất qua hơn một thập kỷ đồng hành cùng CIO Vietnam.
Một người có thể quen biết rất rộng. Đi cà phê, đi ăn uống, chạm ly ở các buổi tiệc, kết nối LinkedIn với nhau suốt hàng năm trời. Nhưng lạ lùng thay, đến khi doanh nghiệp đứng trước một dự án công nghệ sống còn, họ lại chẳng biết người bạn mình quen đang làm gì, có thế mạnh gì, hay từng giải quyết bài toán đó như thế nào để mở lời tham vấn.
Quen mặt chưa chắc đã có quan hệ. Có một danh bạ kết nối chưa chắc đã có một cộng đồng.
Networking có thể đưa chúng ta đến cùng một căn phòng. Nhưng để đi đường dài, hành trình gắn kết phải đi qua những nấc thang rất khác:
Gặp gỡ- Kết nối- Xây dựng niềm tin - thuộc về - cùng đóng góp
Có mối quan hệ thì người ta mới tiếp tục đối thoại sau khi sự kiện khép lại.
Có niềm tin (trust) thì người ta mới dám ngồi xuống nói thật về những thất bại — thứ không bao giờ xuất hiện trên slide thuyết trình.
Có cảm giác thuộc về thì người ta mới thấy an lòng: “Đây là nơi có những người thực sự hiểu áp lực của mình.”
Và sự đóng góp xuất hiện khi tâm thế chuyển dịch từ: “Tôi nhận được gì từ nơi này?” sang “Tôi có thể sẻ chia điều gì cho những người đang đi cùng con đường?”
Đó là khoảnh khắc một network chuyển mình thành một cộng đồng thực sự.
Giá trị của cộng đồng không phải là đưa thêm thông tin
Khi thông tin tràn lan, thứ đắt giá nhất còn lại là: Trải nghiệm thực chiến (Experience), bối cảnh cụ thể (Context) và năng lực phán đoán (Judgment).
Một bản báo cáo quốc tế có thể chỉ ra xu hướng trong 5 năm tới. Một framework chuẩn có thể vạch ra các bước bài bản. Một công cụ AI có thể tổng hợp hàng trăm case study chỉ với một cú nhấp chuột.
Nhưng chỉ có một người đã từng trực tiếp xắn tay vào làm, từng nếm trải áp lực tiến độ, từng xử lý khủng hoảng ngân sách và con người mới có thể nói với bạn
“Điểm nghẽn thực sự khi triển khai thực tế không nằm ở công nghệ, mà nằm ở chỗ này…”
“Sáu tháng đầu chúng tôi cũng tính y như anh, nhưng ra thực tế phải đập đi làm lại vì lý do này…”
“Nếu được quay lại từ đầu, tôi sẽ chọn cách làm khác.”
Đó không đơn thuần là việc trao đổi kiến thức (knowledge transfer). Đó là sự chuyển giao trải nghiệm thật trong nghề (experience transfer).
Và khi những trải nghiệm ấy được đặt cạnh nhau, trau đổi và tích lũy trong một không gian tin cậy, cộng đồng sẽ tạo ra một tài sản vô giá: trí tuệ tập thể (Collective Intelligence), giúp mỗi người tự tin đưa ra những quyết định đúng đắn và giảm rủi ro.
Có những giá trị rất khó đo đếm bằng những con số trên dashboard:
Là lời tâm sự của một anh quản lý: sau kỳ CIO Summit năm ấy, đội ngũ của anh bỗng chủ động thay đổi tư duy làm việc — điều mà trước đó anh nói mãi rằng nội bộ không chuyển.
Là câu chuyện của một bạn trẻ, chỉ nhờ một cuộc trò chuyện ngắn bên lề với một đàn anh đi trước mà bỗng nhận ra hướng đi, tự tin rẽ sang một nấc thang sự nghiệp mới.
Hay đơn giản là việc nhìn thấy người khác vượt qua một rào cản tương tự, để bản thân được tiếp thêm niềm tin: “Họ làm được, mình cũng sẽ tìm ra cách.”
Suy cho cùng, một cộng đồng chỉ thực sự có lý do tồn tại khi: chúng ta bước vào vì tìm kiếm một lời giải cho riêng mình, nhưng qua năm tháng đồng hành, chính sự hiện diện và trải nghiệm của ta lại trở thành nền móng cho người đi sau mình
Năm 2027, anh chị mong muốn cộng đồng chúng ta sẽ làm gì cùng nhau?