Kỷ nguyên hậu lượng tử bắt đầu: Việt Nam xây dựng năng lực Quantum-Safe để bảo vệ nền kinh tế số tương lai

Sau khi NIST ban hành bộ tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử đầu tiên, các quốc gia và doanh nghiệp toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng nhằm bảo vệ hạ tầng số trước nguy cơ từ máy tính lượng tử

Sự phát triển nhanh chóng của điện toán lượng tử đang mở ra một cuộc chuyển đổi lớn trong lĩnh vực an toàn thông tin trên toàn cầu. Không còn là một vấn đề chỉ thuộc phạm vi nghiên cứu, an ninh lượng tử (Quantum Security) đang trở thành một ưu tiên chiến lược đối với các chính phủ, ngân hàng, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và các đơn vị vận hành hạ tầng trọng yếu.
Một dấu mốc quan trọng đã diễn ra vào tháng 8/2024, khi Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Hoa Kỳ (NIST) chính thức công bố ba tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử đầu tiên:

• FIPS 203 – ML-KEM: thuật toán mã hóa khóa công khai hậu lượng tử.

• FIPS 204 – ML-DSA: thuật toán chữ ký số hậu lượng tử.

• FIPS 205 – SLH-DSA: thuật toán chữ ký số dựa trên hàm băm.

Sau nhiều năm đánh giá với sự tham gia của cộng đồng mật mã quốc tế, các tiêu chuẩn này đánh dấu thời điểm ngành công nghiệp chuyển từ giai đoạn nghiên cứu sang giai đoạn triển khai thực tế. NIST khuyến nghị các tổ chức bắt đầu chuẩn bị cho việc chuyển đổi ngay, bởi việc thay thế hạ tầng mật mã trong các hệ thống lớn có thể cần nhiều năm để hoàn tất.

NEAC: Điện toán lượng tử là "một bước ngoặt lớn của thời đại"

Tại Việt Nam, nhận thức về thách thức này cũng đang được thúc đẩy mạnh mẽ.

Theo bà Vũ Thị Hương, Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), điện toán lượng tử đang tạo ra "một bước ngoặt lớn của thời đại", ảnh hưởng trực tiếp đến các mô hình bảo mật truyền thống và nền tảng niềm tin số.

Bà cảnh báo: "Những hệ thống mật mã trước đây được xem là bất khả xâm phạm, như hạ tầng khóa công khai mà chúng ta coi là đáng tin cậy hôm nay, có nguy cơ bị phá vỡ vào ngày mai nếu không có hành động kịp thời."

Nhận định này phản ánh một thách thức đang được nhiều tổ chức trên thế giới quan tâm: dữ liệu được mã hóa hôm nay có thể bị thu thập và lưu trữ để giải mã trong tương lai khi máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện — một chiến lược thường được gọi là "Harvest Now, Decrypt Later".

Đối với các ngành như ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, viễn thông, chính phủ và quốc phòng, nơi dữ liệu có giá trị trong nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ, việc chuẩn bị sớm không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn liên quan trực tiếp đến quản trị rủi ro, niềm tin của khách hàng và năng lực cạnh tranh.

Từ nhận thức đến hành động: Doanh nghiệp cần bắt đầu từ đâu?

Các chuyên gia an toàn thông tin nhận định rằng việc chuyển đổi sang kỷ nguyên hậu lượng tử không đơn giản là thay thế một thuật toán mã hóa bằng một thuật toán khác.

Doanh nghiệp cần bắt đầu bằng việc hiểu rõ:

• Những hệ thống nào đang sử dụng mật mã trong toàn bộ tổ chức.

• Dữ liệu nào cần được bảo vệ trong dài hạn.

• Những ứng dụng, thiết bị và nhà cung cấp nào phụ thuộc vào các thuật toán hiện tại.

• Lộ trình chuyển đổi nào phù hợp với yêu cầu kinh doanh và tuân thủ.

Vì vậy, các khái niệm như Crypto Inventory, Crypto Bill of Materials (CBOM), Crypto Agility và Quantum Risk Assessment đang trở thành những thành phần quan trọng trong chiến lược an toàn thông tin thế hệ mới.

Việt Nam bắt đầu hình thành hệ sinh thái Quantum-Safe

Trong bối cảnh đó, việc phát triển nguồn nhân lực và năng lực triển khai trong nước trở thành yếu tố then chốt.

Mới đây, SpecterAI Quantum Security đã hoàn thành chương trình Train the Trainer (TtT) dành cho 3 đối tác chiến lược gồm QNet, HPT (Việt Nam) và Edmond Technologies (Singapore).

Sau khi hoàn tất chương trình chứng nhận, các đối tác sẽ chủ động triển khai khóa học Quantum-Safe Security Foundations đến các tổ chức trong các lĩnh vực trọng yếu như cơ quan nhà nước, ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, viễn thông và các doanh nghiệp vận hành hạ tầng quan trọng.

Điểm quan trọng của chương trình không chỉ nằm ở việc đào tạo kiến thức kỹ thuật, mà còn giúp lãnh đạo doanh nghiệp và đội ngũ an toàn thông tin hiểu được tác động chiến lược của điện toán lượng tử, từ đó xây dựng kế hoạch chuẩn bị phù hợp.

Thông qua mạng lưới đối tác, sáng kiến này hướng tới việc tạo ra hiệu ứng lan tỏa trong cộng đồng doanh nghiệp, góp phần đưa Quantum-Safe Security trở thành một chủ đề chiến lược trong chương trình nghị sự về an toàn thông tin tại Việt Nam.

Cơ hội để Việt Nam trở thành trung tâm Quantum-Safe của ASEAN

Bên cạnh mục tiêu bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro lượng tử, quá trình chuyển đổi này cũng mở ra cơ hội phát triển công nghệ mới.

Khi nhu cầu về Quantum-Safe tăng lên, Việt Nam có thể phát triển các năng lực mới trong đào tạo chuyên gia, tư vấn chuyển đổi, kiểm thử, phát triển sản phẩm và cung cấp giải pháp cho thị trường khu vực.

TS. Phúc Huỳnh, Chairman APAC của SpecterAI Quantum Security, chia sẻ:

"Rủi ro an ninh lượng tử là có thật. Nhưng cơ hội mà kỷ nguyên lượng tử mang lại còn lớn hơn cho những nhà lãnh đạo dám hành động sớm và những doanh nghiệp tiên phong. Chúng tôi mong muốn cùng các đối tác xây dựng không chỉ năng lực phòng vệ cho Việt Nam, mà còn một hệ sinh thái đủ mạnh để phát triển các giải pháp Quantum-Safe 'Made in Vietnam' có khả năng cạnh tranh trong khu vực ASEAN và trên thị trường quốc tế."

Theo ông, các quốc gia đi đầu trong chuẩn bị Quantum-Safe sẽ không chỉ giảm thiểu rủi ro an ninh mạng trong tương lai mà còn có lợi thế trong việc xây dựng nguồn nhân lực, công nghệ và vị thế trong nền kinh tế số thế hệ tiếp theo.

Chuẩn bị hôm nay cho niềm tin số ngày mai

Cuộc chuyển đổi sang kỷ nguyên hậu lượng tử sẽ không diễn ra trong một ngày. Đây là một hành trình kéo dài nhiều năm, đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng công nghệ.

Với việc các tiêu chuẩn quốc tế đã được thiết lập và nhận thức trong nước ngày càng tăng, Việt Nam đang có cơ hội để không chỉ trở thành quốc gia ứng dụng Quantum-Safe, mà còn từng bước xây dựng năng lực cung cấp các giải pháp, dịch vụ và chuyên gia chất lượng cao cho khu vực ASEAN.

Trong cuộc đua công nghệ mới này, những tổ chức chuẩn bị sớm hôm nay sẽ là những tổ chức có lợi thế nhất trong việc bảo vệ niềm tin số và khai thác cơ hội của kỷ nguyên lượng tử.