Đây có lẽ là một trong những ảo tưởng khiến nhiều người làm IT mất nhiều năm tuổi trẻ nhất:
“Cứ làm tốt đi, rồi người khác sẽ tự thấy.”
Ngày mới đi làm, tôi cũng từng tin như vậy.
Cứ cố gắng.
Cứ hoàn thành công việc.
Cứ tạo ra kết quả.
Cứ âm thầm xử lý những việc khó.
Rồi sếp sẽ nhìn thấy.
Công ty sẽ nhìn thấy.
Cơ hội sẽ tự tìm đến.
Nghe rất hợp lý. Nhưng trong thực tế công việc, niềm tin này vừa đẹp, vừa nguy hiểm.
Tôi từng gặp rất nhiều người làm IT cực kỳ giỏi. Họ là người xử lý những vấn đề khó nhất, ở lại muộn nhất, gánh nhiều việc nhất, hỗ trợ đồng đội nhiều nhất và không ít lần âm thầm “cứu production” khi hệ thống gặp sự cố.
Nhưng điều đáng suy nghĩ là không phải ai trong số họ cũng được ghi nhận xứng đáng.
Ngày đó, tôi từng rất bức xúc. Tôi nghĩ tổ chức có vấn đề. Tôi nghĩ sếp không công bằng. Tôi nghĩ “chính trị công sở” đã thắng cả năng lực thực sự.
Cho đến khi tôi ngồi ở phía bên kia: phía người quản lý.
Lúc đó, tôi mới hiểu một sự thật khá lạnh:
Không ai nhìn thấy toàn bộ những gì bạn làm.
Không phải vì họ xấu.
Không phải vì họ cố tình bỏ qua.
Không phải vì họ không trân trọng nỗ lực.
Mà vì họ cũng đang chìm trong công việc, áp lực và ưu tiên của chính họ.
Một manager có thể quản lý 10 người. Một director có thể quản lý 100 người. Một CTO hoặc CIO có thể phải nhìn vào hàng trăm con người, nhiều hệ thống, nhiều dự án, nhiều rủi ro và nhiều kỳ vọng từ business cùng một lúc.
Họ không sống cùng bạn suốt 8 tiếng mỗi ngày. Họ không thấy bạn sửa lỗi mọi lần. Không thấy bạn hỗ trợ đồng nghiệp như mọi lần. Không thấy bạn xử lý sự cố như mọi lần trước khi nó trở thành một cuộc khủng hoảng. Không thấy hết những quyết định nhỏ nhưng quan trọng giúp hệ thống vận hành ổn định hơn.
Họ chỉ thấy phần nổi.
Và rất nhiều người làm IT giỏi lại có một điểm yếu rất lớn: họ tin rằng kết quả sẽ tự nói lên.
Thực tế là không.
Kết quả cần được truyền đạt.
Ý tưởng cần được trình bày.
Tác động cần được diễn giải.
Giá trị cần được làm rõ.
Đó không phải là khoe khoang. Đó là giao tiếp chuyên nghiệp.
Trong môi trường doanh nghiệp, nếu bạn tạo ra giá trị nhưng không ai hiểu rõ giá trị đó là gì, tác động của nó đến đâu và vì sao nó quan trọng, thì với tổ chức, giá trị ấy rất dễ bị xem như không tồn tại.
Nghe có vẻ phũ. Nhưng hãy thử nhìn từ góc độ vận hành.
Nếu bạn giúp công ty tiết kiệm một tỷ đồng mỗi năm, nhưng không ai biết điều đó đến từ đâu, bằng cách nào và có thể nhân rộng ra sao, tác động của bạn sẽ rất hạn chế.
Ngược lại, nếu bạn giúp công ty tiết kiệm năm trăm triệu, trình bày rõ vấn đề ban đầu, cách tiếp cận, kết quả đạt được, rủi ro đã giảm và bài học có thể áp dụng tiếp, thì ảnh hưởng của bạn có thể lớn hơn rất nhiều.
Trong tổ chức, nhận thức tạo ra ảnh hưởng.
Ảnh hưởng tạo ra niềm tin.
Niềm tin tạo ra cơ hội.
Cơ hội để xây dựng sự nghiệp.
Sau nhiều năm làm nghề, tôi nhận ra một nghịch lý rất thú vị.
Rất nhiều kỹ sư dành hàng nghìn giờ để học công nghệ, nhưng không dành đủ thời gian để học cách trình bày kết quả công việc.
Họ biết viết Terraform, nhưng không biết viết một báo cáo ngắn gọn cho bộ phận kinh doanh.
Họ biết tối ưu Kubernetes, nhưng không biết cách diễn giải việc đó giúp giảm chi phí, tăng độ ổn định hay cải thiện tốc độ triển khai như thế nào.
Họ biết xử lý sự cố hệ thống, nhưng không biết giúp người khác hiểu vì sao hành động đó đã bảo vệ vận hành, doanh thu hoặc trải nghiệm khách hàng.
Và rồi họ ngạc nhiên khi có người khác được ghi nhận nhiều hơn.
Trong công việc, nhận thức thường quan trọng không kém thực tế. Không phải vì thế giới bất công, mà vì con người ra quyết định dựa trên những gì họ nhìn thấy, hiểu được và tin là có giá trị.
Không phải dựa trên tất cả những gì bạn biết trong đầu.
Không phải dựa trên toàn bộ nỗ lực bạn âm thầm bỏ ra.
Không phải dựa trên những lần bạn tự hy sinh mà không ai biết.
Với người làm IT, bài học ở đây không phải là “hãy nói nhiều hơn”. Bài học là hãy học cách chuyển hóa công việc kỹ thuật thành ngôn ngữ có giá trị.
Thay vì chỉ nói: “Em đã tối ưu hệ thống.”
Việc tối ưu này giúp giảm thời gian xử lý 30%, giảm lỗi lặp lại và giúp team vận hành tiết kiệm khoảng 10 giờ mỗi tuần.”
Thay vì chỉ nói: “Em đã fix incident.”
Hãy nói rõ: “Incident này, nếu kéo dài, có thể ảnh hưởng đến giao dịch của khách hàng. Team đã xử lý trong 40 phút, xác định nguyên nhân gốc và bổ sung cơ chế cảnh báo để tránh lặp lại.”
Thay vì chỉ nói: “Em đã hỗ trợ business.”
Hãy nói rõ: “Việc hỗ trợ này giúp business có dữ liệu chính xác hơn để ra quyết định, rút ngắn thời gian tổng hợp báo cáo và giảm phụ thuộc vào thao tác thủ công.”
Đó là lúc kỹ năng kỹ thuật bắt đầu được nhìn nhận như một năng lực tạo ra giá trị.
Sau hơn mười năm làm nghề, tôi không còn tin vào câu:
“Cứ làm tốt rồi người ta sẽ tự nhìn thấy.”
Tôi tin vào một câu khác thực tế hơn:
Làm tốt là điều kiện cần.
Giúp người khác hiểu rằng giá trị mình tạo ra là điều kiện đủ.
Và đây là bài học mà rất nhiều người trong ngành CNTT chỉ nhận ra sau khi đã bỏ lỡ vài cơ hội thăng tiến, vài lần bị đánh giá thấp hơn năng lực thực, hoặc vài năm tuổi trẻ âm thầm làm tốt nhưng không tạo được ảnh hưởng tương xứng.
Next Action
Trong công việc hiện tại, bạn đang tạo ra những giá trị nào mà cấp trên, đồng đội hoặc business chưa thực sự nhìn thấy rõ?
Những kết quả bạn đang làm tốt hiện được ghi nhận dưới dạng nỗ lực kỹ thuật, hay đã được diễn giải thành tác động đến vận hành, chi phí, rủi ro, doanh thu hoặc trải nghiệm khách hàng?
Đâu là khoảng trống lớn nhất giữa việc bạn “làm được việc” và việc người khác “hiểu đúng giá trị bạn tạo ra”?
Bạn đang thiếu kỹ năng nào nhiều hơn: đo lường kết quả, viết báo cáo, trình bày với stakeholder, hay kết nối công việc kỹ thuật với mục tiêu kinh doanh?
Trong tuần này, bạn có thể chọn một kết quả cụ thể nào để viết lại theo cấu trúc: vấn đề ban đầu, hành động đã làm, kết quả đạt được và tác động đến tổ chức?
Từ tháng này, bạn sẽ tạo thói quen nào để giá trị công việc của mình được nhìn thấy một cách chuyên nghiệp, nhất quán và không biến thành khoe khoang?