Trong thời gian gần đây, khi trao đổi với các lãnh đạo doanh nghiệp, chúng tôi thấy câu hỏi về AI đã thay đổi khá nhanh. Một hai năm trước, nhiều người còn hỏi doanh nghiệp nên bắt đầu với AI từ đâu. Bây giờ, khi GenAI đã trở nên phổ biến và ngày càng nhiều nhân viên sử dụng AI trong công việc hàng ngày, câu hỏi chuyển dần sang một vấn đề khó hơn: chúng ta đã dùng khá nhiều AI rồi, nhưng làm thế nào để biết nó thực sự tạo ra giá trị?
Đây cũng là một trong những lý do chúng tôi thực hiện khảo sát về việc ứng dụng AI trong doanh nghiệp Việt Nam. Dữ liệu vẫn đang được thu thập nên còn quá sớm để đưa ra kết luận về thị trường. Tuy nhiên, khi đặt những phản hồi ban đầu cạnh những gì chúng tôi quan sát được trong thực tế triển khai công nghệ tại doanh nghiệp, đã bắt đầu xuất hiện một số vấn đề đáng để tiếp tục tìm hiểu.
Dùng AI nhiều chưa chắc đã trưởng thành về AI
GenAI hiện đã khá quen thuộc trong môi trường doanh nghiệp. Nhân viên sử dụng AI để tìm kiếm và tổng hợp thông tin, phân tích, chuẩn bị tài liệu, viết code, đưa ra đề xuất hoặc hỗ trợ giải quyết vấn đề. Song song với đó, các phản hồi khảo sát cũng cho thấy AI Workflow, AI Agent, Embedded AI và những giải pháp AI do doanh nghiệp tự phát triển hoặc tùy chỉnh đã bắt đầu xuất hiện trong thực tế.
Tuy nhiên, chúng tôi không nghĩ nên nhìn GenAI → AI Workflow → AI Agent → Agentic AI như một thang đo mức độ trưởng thành. Một doanh nghiệp sử dụng AI Agent chưa chắc đã trưởng thành hơn một doanh nghiệp chủ yếu sử dụng GenAI. Theo kinh nghiệm của tôi, điều quan trọng hơn là AI đã được đưa vào cách doanh nghiệp thực sự làm việc đến đâu.
Chẳng hạn, một doanh nghiệp chủ yếu sử dụng GenAI nhưng đã xác định rõ những công việc nào nên dùng AI, có hướng dẫn hoặc SOP, đưa AI thành một bước trong quy trình, đào tạo nhân viên, kiểm soát kết quả và bắt đầu đo lường hiệu quả thì đã thể hiện mức độ trưởng thành đáng kể. Trong khi đó, một AI Agent có khả năng rất cao nhưng vẫn chỉ đang được thử nghiệm riêng lẻ thì tác động đến hoạt động của doanh nghiệp vẫn có thể còn hạn chế. Những phản hồi ban đầu của khảo sát cũng đang cho thấy những trạng thái rất khác nhau.
Nhân viên thường đi nhanh hơn tổ chức
Việc một nhân viên bắt đầu sử dụng ChatGPT, Gemini, Claude hay Copilot có thể diễn ra rất nhanh. Đưa AI vào một quy trình chính thức của doanh nghiệp đòi hỏi phải xem xét quy trình, dữ liệu, an toàn thông tin, quyền riêng tư và phân quyền truy cập. Doanh nghiệp cũng phải xác định phần việc nào AI có thể thực hiện, phần nào vẫn cần con người kiểm tra hoặc quyết định, rồi cuối cùng phải trả lời được việc thay đổi đó thực sự tốt hơn ở điểm nào.
Các phản hồi ban đầu cho thấy mức độ sử dụng AI của nhân viên có xu hướng đi trước mức độ sẵn sàng của dữ liệu, khả năng tích hợp AI vào quy trình và đặc biệt là việc đo lường, quản trị giá trị AI. Điều này khá phù hợp với những gì tôi quan sát trong thực tế: việc tiếp nhận công nghệ thường bắt đầu từ cá nhân, trong khi để tạo ra thay đổi ở cấp tổ chức cần nhiều điều kiện hơn và mất nhiều thời gian hơn.
Từ làm nhanh hơn đến thay đổi cách công việc được thực hiện
Một số kết quả doanh nghiệp chia sẻ trong khảo sát khá ấn tượng. Thời gian để hoàn thành một đề xuất bán hàng trong một trường hợp giảm từ 3 ngày xuống 3 giờ; trong một trường hợp khác, thời gian từ ý tưởng đến sản phẩm mẫu giảm từ 2 tuần xuống 2 ngày. Có báo cáo tổng hợp trước đây cần 2 ngày nhưng nay có thể hoàn thành trong khoảng 30 phút, và một quy trình ghi nhận mức độ tuân thủ tăng từ khoảng 50% lên 95% khi kết hợp AI, tự động hóa và dữ liệu.
Đây là những trường hợp riêng lẻ và không nên được xem là số liệu chuẩn cho toàn bộ thị trường. Tuy nhiên, chúng đặt ra một câu hỏi đáng quan tâm hơn việc tiết kiệm được bao nhiêu giờ: khi một công việc từ 3 ngày còn 3 giờ, doanh nghiệp sẽ tiếp tục thực hiện công việc cũ nhanh hơn hay có thể thiết kế lại cách công việc đó được thực hiện?
Ở giai đoạn đầu, AI thường giúp một cá nhân hoàn thành công việc nhanh chóng và hiệu quả hơn. Khi AI được đưa vào quy trình, doanh nghiệp có thể bắt đầu thay đổi cách phân chia công việc giữa con người, hệ thống và AI. Nếu tiếp tục đi sâu, những thay đổi này có thể ảnh hưởng tới cả cách tổ chức vận hành chứ không chỉ hiệu suất của từng công việc riêng lẻ.
Từ dự án thí điểm lên quy mô lớn: Go Deep và Go Wide
Trong quá trình trao đổi với các thành viên Ban Cố vấn để chuẩn bị cho CIO Summit năm nay, một chủ đề được thảo luận khá nhiều là làm thế nào để đưa AI từ các dự án thí điểm lên quy mô lớn. Hai góc tiếp cận được đề cập là Go Deep và Go Wide, và chúng tôi thấy cách nhìn này khá hữu ích khi đặt cạnh những gì đang quan sát được từ khảo sát.
Với Go Deep, doanh nghiệp lựa chọn một số bài toán có giá trị cao rồi đi sâu vào dữ liệu, hệ thống và quy trình, thậm chí thiết kế lại cách công việc được thực hiện. Cách tiếp cận này thường tạo điều kiện thuận lợi hơn để gắn kết quả AI với các chỉ số kinh doanh cụ thể. Go Wide hướng tới việc đưa AI tới nhiều nhân viên và bộ phận hơn; GenAI đặc biệt phù hợp với hướng này vì có thể nhanh chóng hỗ trợ một lượng lớn người dùng trong việc tìm kiếm thông tin, phân tích, soạn thảo, lập trình và nhiều công việc hằng ngày khác.
Hai hướng này có thể được triển khai song song, nhưng Go Wide đặt ra một bài toán khá khó trong việc đo lường. Nếu mỗi nhân viên tiết kiệm được 30 phút mỗi ngày nhờ AI, doanh nghiệp có thể tính ra hàng nghìn giờ tiết kiệm trên toàn tổ chức, nhưng số giờ đó chưa tự động trở thành giá trị kinh doanh. Cần hiểu thời gian tiết kiệm được chuyển thành năng lực xử lý nhiều công việc hơn, chất lượng tốt hơn, quyết định nhanh hơn, phục vụ thêm khách hàng hay rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường như thế nào.
Đo được năng suất chưa có nghĩa là đã đo được giá trị kinh doanh
Đo thời gian một công việc giảm từ 60 phút xuống 10 phút tương đối dễ, nhưng chuyển kết quả đó thành giá trị kinh doanh lại khó hơn nhiều. Thời gian tiết kiệm được có thể làm giảm chi phí, cũng có thể được sử dụng để nhân viên thực hiện thêm những công việc có giá trị cao hơn. Tương tự, việc làm đề xuất nhanh hơn chỉ thực sự tạo thêm giá trị nếu nó góp phần cải thiện khả năng phục vụ khách hàng, tỷ lệ chuyển đổi hoặc một chỉ số kinh doanh nào đó.
Vì vậy, chúng tôi cho rằng việc đo lường và quản trị giá trị AI sẽ trở thành một năng lực ngày càng quan trọng khi doanh nghiệp chuyển từ thử nghiệm sang triển khai AI ở quy mô lớn. Nếu không giải quyết được vấn đề này, doanh nghiệp có thể có rất nhiều ứng dụng AI được đánh giá là thành công ở cấp độ công việc nhưng vẫn khó trả lời CEO hay Hội đồng quản trị rằng AI nói chung đang đóng góp như thế nào cho kết quả kinh doanh. Đây cũng là một trong những khoảng cách đang bắt đầu xuất hiện trong các phản hồi khảo sát.
Quy mô có thể chưa phải yếu tố quyết định
Một quan sát ban đầu khác đáng để tiếp tục kiểm chứng là mức độ trưởng thành của AI dường như không đơn giản tỷ lệ thuận với quy mô doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp lớn đã có mức độ sử dụng AI khá rộng và triển khai nhiều sáng kiến, nhưng việc tích hợp AI vào quy trình hoặc đo lường giá trị vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Trong khi đó, một số doanh nghiệp nhỏ hơn, với sự tham gia trực tiếp của founder hoặc CEO, đã lựa chọn những vấn đề cụ thể, kết nối AI với dữ liệu và tự động hóa, rồi từng bước thay đổi cách vận hành.
Doanh nghiệp lớn rõ ràng có nhiều lợi thế về dữ liệu, ngân sách và nguồn lực công nghệ. Tuy nhiên, GenAI đang làm giảm đáng kể rào cản để doanh nghiệp bắt đầu ứng dụng AI, nên các yếu tố như cam kết của lãnh đạo, khả năng lựa chọn đúng bài toán và khả năng thiết kế lại quy trình có thể trở nên ngày càng quan trọng. Hiện tại, dữ liệu chưa đủ để kết luận về mối quan hệ này, nhưng đây là một trong những giả thuyết chúng tôi muốn tiếp tục kiểm chứng khi có thêm phản hồi.
Doanh nghiệp của Anh/Chị đang ở đâu?
Có lẽ ở thời điểm hiện tại, câu hỏi “doanh nghiệp đã dùng AI chưa?” không còn đủ để phản ánh sự khác biệt giữa các doanh nghiệp. Chúng tôi muốn hiểu sâu hơn về việc AI đã được đưa vào cách doanh nghiệp làm việc đến đâu, đang tạo ra giá trị gì, giá trị đó được đo lường như thế nào và doanh nghiệp đang lựa chọn Go Wide, Go Deep hay kết hợp cả hai khi mở rộng AI.
Những quan sát trong bài này mới chỉ là bước đầu và chắc chắn sẽ còn thay đổi khi có thêm nhiều góc nhìn. Nếu Anh/Chị đang là lãnh đạo hoặc quản lý doanh nghiệp, rất mong Anh/Chị dành khoảng 5 phút để chia sẻ cách doanh nghiệp mình đang tiếp cận AI thông qua khảo sát ngay dưới đây. Người tham gia và để lại email sẽ nhận được báo cáo tổng hợp khi nghiên cứu hoàn tất.
[Khảo sát Thực trạng ứng dụng AI và giá trị mang lại cho doanh nghiệp]
Mỗi doanh nghiệp chia sẻ thêm kinh nghiệm của mình sẽ giúp bức tranh chung trở nên rõ ràng hơn. Hy vọng khi có đủ dữ liệu và các trường hợp thực tế, báo cáo có thể giúp mỗi doanh nghiệp tự đánh giá mình đang ở đâu trên hành trình AI và bước tiếp theo nên tập trung vào điều gì.
Khảo sát thuộc dự án nghiên cứu do 3HORIZONS và CIO Vietnam thực hiện, với sự hỗ trợ kết nối cộng đồng doanh nghiệp của CIO Vietnam.