Nguồn tham chiếu: Vietnam Enterprise Workforce Capability Readiness Report 2026 – Talentnet Academy; LinkedIn AI-Fluent Nation; Mercer Workforce Capability Insights.
AI đang tạo ra một thay đổi quan trọng trong vai trò của CIO.
Trước đây, CIO thường được kỳ vọng bảo đảm hệ thống ổn định, hạ tầng an toàn, dữ liệu sẵn sàng và các dự án công nghệ được triển khai đúng tiến độ. Nhưng trong bối cảnh AI, vai trò đó là chưa đủ.
Khi AI đi vào chiến lược tăng trưởng, năng suất, trải nghiệm khách hàng và vận hành, CIO cần bước lên một vai trò rộng hơn:
CIO không chỉ dẫn dắt công nghệ. CIO cần cùng doanh nghiệp xây dựng năng lực tổ chức để công nghệ tạo ra giá trị.
Capability architecture: lợi thế ẩn của doanh nghiệp future-ready
Theo Vietnam Enterprise Workforce Capability Readiness Report 2026 của Talentnet Academy, một trong những điểm khác biệt lớn giữa doanh nghiệp sẵn sàng và chưa sẵn sàng nằm ở cách họ xây dựng năng lực.
Chỉ khoảng 8.7% tổ chức có capability priorities rõ ràng. Chỉ khoảng 13.7% tổ chức liên kết hoạt động học tập với ưu tiên chiến lược. Và chỉ khoảng 14.9% có hệ thống đo lường phát triển năng lực đủ mạnh.
Báo cáo cũng cho thấy khi doanh nghiệp có capability architecture tốt hơn, readiness score có thể cải thiện đáng kể, từ khoảng 44.0 lên 71.3.
Điều này cho thấy vấn đề không phải doanh nghiệp có đào tạo hay không. Vấn đề là đào tạo, năng lực, chiến lược và vận hành có được kết nối thành một hệ thống hay không.
Đó là ý nghĩa của capability architecture.
Thay vì hỏi: “Năm nay nên đào tạo gì?”, doanh nghiệp cần hỏi:
· Chiến lược kinh doanh đang đòi hỏi năng lực nào?
· Năng lực nào đang thiếu?
· Nhóm nào cần được phát triển trước?
· Năng lực đó được đo bằng gì?
· Và năng lực đó được gắn vào vận hành hằng ngày như thế nào?
Vì sao CIO không thể đứng ngoài bài toán năng lực?
AI không thể được triển khai thành công nếu IT chỉ sở hữu công nghệ, HR chỉ tổ chức đào tạo, business chỉ đưa ra yêu cầu, còn Risk/Legal chỉ kiểm soát rủi ro theo từng phần rời rạc.
AI đòi hỏi một mô hình phối hợp mới.
CIO có vị trí rất đặc biệt để kết nối các bên này lại với nhau. CIO hiểu nền tảng công nghệ, hiểu dữ liệu, hiểu rủi ro, hiểu quy trình, và ngày càng phải hiểu rõ hơn về business outcome.
Vì vậy, trong kỷ nguyên AI, CIO có thể đóng vai trò như capability architect — người giúp doanh nghiệp kết nối công nghệ, dữ liệu, governance, con người và execution thành một hệ thống năng lực.
Ba vai trò mới của CIO
1. CIO là người kiến tạo AI adoption
AI adoption không nên phát triển tự phát theo từng phòng ban. Nhưng cũng không nên bị kiểm soát quá chặt đến mức business không thể thử nghiệm.
CIO cần thiết kế một cơ chế cân bằng: đủ nhanh để khuyến khích innovation, đủ an toàn để kiểm soát dữ liệu, bảo mật, quyền truy cập, rủi ro vận hành và trách nhiệm ra quyết định.
Điều này đòi hỏi CIO phải xây dựng AI adoption model, không chỉ AI technology stack.
2. CIO là người kết nối technology capability với business capability
AI, data, cloud, cybersecurity và automation chỉ có ý nghĩa khi gắn với năng lực kinh doanh.
CIO cần giúp doanh nghiệp xác định:
· năng lực nào đang cản trở tăng trưởng;
· quy trình nào có thể được AI hỗ trợ;
· dữ liệu nào cần được chuẩn hóa;
· nhóm quản lý nào cần được trang bị;
· governance nào cần có để AI không tạo rủi ro mới.
Đây là cách CIO chuyển từ vai trò “người cung cấp hệ thống” sang “người kiến tạo năng lực cạnh tranh”.
3. CIO là người dẫn dắt strategy-to-execution
Một AI roadmap tốt không đủ để tạo ra giá trị. Giá trị chỉ xuất hiện khi AI đi vào vận hành thật.
Điều đó phụ thuộc rất lớn vào middle managers, process owners và đội ngũ lãnh đạo công nghệ kế cận. Đây là những người biến chiến lược thành hành động, biến use case thành workflow và biến công nghệ thành kết quả đo được.
Nếu nhóm này yếu, AI roadmap sẽ bị kẹt.
Nếu nhóm này mạnh, AI có thể trở thành năng lực thực thi mới của doanh nghiệp.
Những câu hỏi cần được đặt ra
Khi AI trở thành ưu tiên chiến lược, CIO không thể chỉ đặt câu hỏi về công nghệ. Các câu hỏi quan trọng hơn sẽ nằm ở tầng năng lực và vận hành:
· Doanh nghiệp đang xem AI là công cụ hay năng lực?
· AI adoption đang thuộc trách nhiệm của ai?
· Quy trình nào sẽ thay đổi khi AI được đưa vào vận hành?
· Dữ liệu nào cần được chuẩn hóa trước khi scale AI?
· Middle managers đã đủ năng lực dẫn dắt thay đổi chưa?
· AI governance nên kiểm soát ở đâu và trao quyền ở đâu?
· Giá trị AI được đo bằng chỉ số vận hành hay chỉ số sử dụng công cụ?
Những câu hỏi này không chỉ dành cho CIO. Nhưng CIO là một trong số ít vai trò có thể kết nối technology, business, data, governance và execution vào cùng một bức tranh.
Kết luận
AI đang buộc doanh nghiệp nhìn lại một câu hỏi cơ bản:
Công nghệ đã sẵn sàng, nhưng tổ chức đã sẵn sàng chưa?
Câu trả lời không nằm trong một công cụ AI riêng lẻ. Nó nằm ở capability architecture, governance, execution discipline và năng lực lãnh đạo công nghệ.
Khi AI trở thành năng lực cạnh tranh, CIO không thể chỉ quản lý công nghệ. CIO cần tham gia thiết kế cách doanh nghiệp học, vận hành và thực thi trong một chu kỳ cạnh tranh mới.
Trong kỷ nguyên AI, CIO không chỉ là người triển khai hệ thống. CIO cần trở thành người kiến tạo năng lực tổ chức để doanh nghiệp học nhanh hơn, vận hành tốt hơn và tạo giá trị bền vững hơn từ công nghệ.
Thủy Đặng - Managing Director| CIO Vietnam