AI đang tiến nhanh từ giai đoạn thử nghiệm sang giai đoạn ứng dụng thực tế. Nhưng khi doanh nghiệp có thêm AI use cases, nhân sự bắt đầu sử dụng AI và ngân sách công nghệ tiếp tục tăng, một câu hỏi quan trọng xuất hiện:
Doanh nghiệp đã thực sự phát triển được năng lực vận hành cùng AI, hay mới chỉ có thêm những công cụ giúp thực hiện công việc nhanh hơn?
Đây không chỉ là câu hỏi về công nghệ.
Nó liên quan đến cách doanh nghiệp thiết kế công việc, phát triển năng lực con người, phân định trách nhiệm và chứng minh giá trị kinh doanh.
Những nghiên cứu quốc tế gần đây cùng dữ liệu từ cộng đồng CIO Vietnam đang gợi mở ba vấn đề mà các nhà lãnh đạo công nghệ cần quan tâm trong giai đoạn tới.
1. Redesign Work Before Reskilling People — Thiết kế lại công việc trước khi đào tạo lại con người
Theo báo cáo Generative AI and Jobs in Viet Nam do ILO công bố tháng 4/2026, khoảng 11,5 triệu việc làm tại Việt Nam, tương đương 20,8% tổng số việc làm, có khả năng chịu tác động từ GenAI.
Điều quan trọng là mức độ chịu tác động không đồng nghĩa với việc mất việc làm. AI có thể thay đổi những nhiệm vụ trong một nghề, trong khi con người tiếp tục đảm nhận các công việc đòi hỏi phán đoán, tương tác, phối hợp và trách nhiệm.
Nghiên cứu Workforce in Motion của McKinsey Global Institute, công bố tháng 9/2026, cũng dự báo khoảng 72% lực lượng lao động Mỹ có thể cần phân bổ lại ít nhất 15% thời gian dành cho nhiệm vụ hiện tại vào năm 2035.
Từ thực tế cộng đồng CIO Vietnam, quá trình dịch chuyển này cũng đã bắt đầu.
Theo bản tổng hợp khảo sát 2027 CIO Priorities & Technology Trends đang được hoàn thiện, với 111 phản hồi:
74,8% đơn vị được khảo sát đang thí điểm AI hoặc đã tiến xa hơn.
58,6% chọn đưa thêm các use case AI vào production là ưu tiên trong thời gian tới.
36,9% ưu tiên tích hợp AI sâu hơn vào các quy trình kinh doanh từ đầu đến cuối.
15,3% chọn thiết kế lại công việc theo mô hình phối hợp con người–AI là ưu tiên.
Các kết quả này chưa đủ để xác định quan hệ nhân quả, nhưng cho thấy một khoảng cách đáng suy ngẫm: ưu tiên đưa AI vào production đang nổi bật hơn ưu tiên thiết kế lại công việc xung quanh AI.
Khi AI giúp giảm thời gian xử lý, năng lực được giải phóng sẽ được sử dụng như thế nào?
Đội ngũ sẽ tiếp tục thực hiện công việc cũ nhanh hơn, chuyển sang các nhiệm vụ phức tạp hơn hay đảm nhận những trách nhiệm mới?
Nếu công việc tương lai chưa được xác định rõ, doanh nghiệp sẽ khó biết mình thực sự cần phát triển những năng lực nào.
Đối với CIO, câu hỏi đầu tiên không chỉ là “Nhân viên cần học AI gì?”, mà còn là “Công việc nào cần thay đổi để AI tạo ra giá trị?”
2. Capability Is More Than Individual Skills — Năng lực tổ chức không chỉ là tổng số kỹ năng của nhân viên
Báo cáo The Future of Jobs Report 2025 của WEF cho biết 63% nhà tuyển dụng khảo sát xem thiếu hụt kỹ năng là một rào cản lớn đối với quá trình chuyển đổi doanh nghiệp, trong khi 85% dự kiến sẽ ưu tiên nâng cao kỹ năng cho nhân sự đến năm 2030.
Nhưng việc nhân sự được đào tạo thêm chưa chắc đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể triển khai công nghệ ở quy mô lớn.
Một đội ngũ có thể biết sử dụng AI nhưng không có quyền thay đổi quy trình. Các phòng ban có thể sở hữu công cụ hiện đại nhưng dữ liệu không liên thông. Một AI use case có thể thành công trong thử nghiệm nhưng không có business owner chịu trách nhiệm đưa vào vận hành.
Dữ liệu khảo sát CIO Vietnam cũng cho thấy những khoảng trống này không tồn tại một cách riêng lẻ.
Trong nhóm năng lực được khảo sát, các khoảng trống được nhắc đến nhiều gồm:
Enterprise Architecture — 43,2%.
AI & Agent Engineering — 40,5%.
Change Management & Adoption — 39,6%.
Value Management — 36,0%.
Điều này gợi mở rằng năng lực triển khai AI không chỉ nằm ở khía cạnh kỹ thuật. Doanh nghiệp còn cần kiến trúc, quản trị thay đổi và khả năng quản lý giá trị.
SFIA 9 — Skills Framework for the Information Age — cung cấp một cách tiếp cận đáng tham khảo. Khung này mô tả kỹ năng và mức độ trách nhiệm thông qua các yếu tố như Autonomy, Influence, Complexity, Business Skills và Knowledge.
Đặc biệt, kỹ năng Organisational Capability Development đề cập đến việc đánh giá và cải thiện năng lực tổ chức thông qua sự kết hợp giữa con người, quy trình, công nghệ và phương pháp thực hiện công việc.
Từ góc nhìn quản trị, có một sự khác biệt quan trọng:
Phát triển kỹ năng giúp nhân viên có thể đảm nhận công việc mới. Phát triển năng lực tổ chức giúp những kỹ năng đó được sử dụng hiệu quả, có trách nhiệm và tạo ra kết quả chung.
Vì vậy, AI Transformation không thể chỉ là trách nhiệm của bộ phận công nghệ.
CIO cần phối hợp với CEO, COO, CHRO và các Business Owners để phát triển năng lực vận hành của toàn bộ tổ chức.
3. Measure Business Value, Not AI Activity — Đo giá trị kinh doanh, không chỉ đo hoạt động AI
Số lượng AI use cases, số nhân viên sử dụng AI hoặc tổng số giờ đào tạo là những chỉ số hữu ích để theo dõi mức độ triển khai.
Nhưng chúng chưa đủ để chứng minh rằng đầu tư vào AI tạo ra giá trị kinh doanh.
Đây là một trong những khoảng trống đáng chú ý nhất trong khảo sát CIO Vietnam.
Trong bản tổng hợp 111 phản hồi:
81,1% ghi nhận giá trị từ năng suất hoặc thời gian tiết kiệm được.
74,7% cho biết bằng chứng về giá trị ở cấp danh mục AI còn hạn chế hoặc quá trình đo lường chưa trưởng thành.
Chỉ 6,3% cho biết rằng hơn một nửa các sáng kiến AI đã đưa vào production đã chứng minh được giá trị.
Những tỷ lệ này đo lường các khía cạnh khác nhau, nhưng đều đặt ra một vấn đề: việc ghi nhận lợi ích từ AI chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có khả năng đo lường và quản trị giá trị trên toàn bộ danh mục đầu tư.
Khảo sát cũng cho thấy quyền sở hữu đối với kết quả do AI tạo ra vẫn đang được phân chia theo nhiều mô hình khác nhau.
43,2% người trả lời cho biết kết quả AI thuộc trách nhiệm của CIO, bộ phận công nghệ hoặc các chức năng trung tâm. Trong khi đó, 44,1% cho biết trách nhiệm thuộc về lãnh đạo kinh doanh, lãnh đạo điều hành hoặc được chia sẻ. Khoảng 12,6% phản ánh ownership thay đổi hoặc chưa rõ ràng.
Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng:
Ai thực sự chịu trách nhiệm chuyển AI từ một giải pháp công nghệ thành kết quả kinh doanh?
Một quy trình được AI xử lý nhanh hơn có thể tạo ra nhiều loại giá trị: giảm chi phí, mở rộng năng lực phục vụ, cải thiện chất lượng, nâng cao trải nghiệm khách hàng hoặc phát triển nguồn doanh thu mới.
Nhưng để chứng minh những kết quả đó, CIO và Business Owner cần thống nhất từ đầu:
Kết quả kinh doanh nào cần cải thiện?
Ai chịu trách nhiệm về adoption và business outcome?
Baseline, chi phí và phương pháp đo lường là gì?
Khi nào nên mở rộng, thiết kế lại hoặc dừng một sáng kiến?
AI Transformation cần được đánh giá bằng những thay đổi thực sự trong vận hành và kết quả kinh doanh, chứ không chỉ bằng mức độ ứng dụng công nghệ.
4. Three Questions Every CIO Should Ask Before Scaling AI
Từ những nghiên cứu quốc tế và dữ liệu cộng đồng CIO Vietnam, có ba câu hỏi mà các nhà lãnh đạo công nghệ có thể sử dụng trước khi mở rộng một sáng kiến AI.
WORK — Công việc nào cần thay đổi?
Chúng ta đã xác định những nhiệm vụ, quy trình và quyết định nào thực sự cần được thiết kế lại bằng AI chưa?
CAPABILITY — Tổ chức đã sẵn sàng chưa?
Đội ngũ có đủ năng lực, dữ liệu, quyền quyết định và cơ chế phối hợp để vận hành cách làm việc mới không?
VALUE — Giá trị sẽ được chứng minh như thế nào?
Business Owner và CIO đã thống nhất các kết quả cần cải thiện, cách đo lường và trách nhiệm thực hiện chưa?
Ba câu hỏi này không thay thế cho một phương pháp quản trị chuyển đổi đầy đủ. Nhưng chúng giúp làm rõ những quyết định quan trọng trước khi doanh nghiệp tiếp tục tăng đầu tư.
Từ AI Adoption đến Organisational Capability
Nếu WEF giúp chúng ta hiểu những kỹ năng đang thay đổi, ILO cho thấy tác động tiềm năng của AI đối với công việc tại Việt Nam, McKinsey làm rõ những con đường chuyển đổi của người lao động và SFIA giúp định nghĩa năng lực theo trách nhiệm, thì khảo sát CIO Vietnam bổ sung thêm một góc nhìn từ thực tiễn doanh nghiệp.
AI đang được triển khai, nhưng năng lực để mở rộng và chứng minh giá trị vẫn cần tiếp tục được phát triển.
Trong bối cảnh đó, vai trò của CIO không chỉ là đưa công nghệ mới vào doanh nghiệp.
Đó còn là cùng các lãnh đạo kinh doanh xác định cách công việc cần thay đổi, năng lực tổ chức cần phát triển và giá trị đầu tư cần được chứng minh.
AI có thể thay đổi cách công việc được thực hiện. Nhưng chính những quyết định về con người, quy trình, trách nhiệm và mô hình vận hành sẽ định hình giá trị mà doanh nghiệp nhận được.
Cùng trao đổi với cộng đồng CIO Vietnam
Trong hành trình đưa AI vào doanh nghiệp, thách thức lớn nhất bạn đang gặp là gì?
A. Lựa chọn đúng bài toán kinh doanh để ứng dụng AI.
B. Thay đổi cách làm việc và phát triển năng lực của đội ngũ.
C. Chứng minh hiệu quả và giá trị kinh doanh từ việc đầu tư vào AI.
CIO Vietnam mong nhận được những góc nhìn và kinh nghiệm triển khai thực tế từ các anh chị trong cộng đồng.
Nghiên cứu và bài viết tham khảo
Nghiên cứu quốc tế
International Labour Organisation — Generative AI and Jobs in Viet Nam, 2026
McKinsey Global Institute — Workforce in Motion: Skills and Pathways to Future Jobs in the United States, September 2026.
Dữ liệu và góc nhìn CIO Vietnam
CIO Vietnam & EY Vietnam — 2027 CIO Priorities & Technology Trends, bản tổng hợp khảo sát v0.1, 111 phản hồi; đang hoàn thiện.
AI bước vào vận hành: Những câu hỏi mới dành cho lãnh đạo công nghệ


